लेख

दशावतार बालन लोकनाटक : एक चर्चा

लोक साहित्यका विभिन्न विधा उप-विधामध्ये एउटा प्रमुख विधा लोक नाटक हो। लोक जीवनको आस्था र व्यवहारको सरल प्रदर्शन लोक नाटकमा हुने गर्दछ। लोकनाटक लोक परम्परा र रूढीमा आधारित हुन्छ। यसमा शास्त्रीय नियमहरूको पालना गर्नुपर्ने आवश्यकता हुँदैन। लोकनाटक लोक साहित्यको दृष्य विधाअन्तर्गत पर्दछ। यसको प्रदर्शनको क्रममा सर्जक, दर्शक र रङ्गकर्मी सबैको उत्तिकै महत्त्वपूर्ण भूमिका रही आएको हुन्छ। लोक साहित्यका अन्य विधा… पुरा पढौ

शिक्षा र शिक्षक

‘गुरुःब्रहृमा गुर्रुर्विष्णु गुरुदेवोमहेश्वर। गुरु साक्षात् परंब्रहृम तस्मै श्री गुरुवे नमः।।’ यसो सुन्दा यी माथिका ऋचाहरू कुनै गुरुकुलका एक आदर्शवादी शिष्यले आफ्ना समादर्णीय गुरुलाई समपण गरेका पंक्तिझैं लाग्छन्। यो श्लोकले गुरुलाई सृष्टिकर्ता ब्रहृमा, पालनहार विष्णु र संहार कर्ता महेश्वर तथा साक्षत् ज्ञानको रूपमा स्थापना गरेको छ। यहाँ ‘ब्रहृम’ शब्दको अर्थ ‘ज्ञान’ भन्ने हो। ‘गुरुर साक्षत् परम ब्रहृम’ अर्थात गुरु नै ज्ञानको… पुरा पढौ

परिणाम शून्य स्वतन्त्रताले निम्त्याएको हिंसा अपराध

हिंसा ! हिंसा ! ! हिंसा ! ! ! अनेक किसिमका हिंसाको शृङ्खलाले हाम्रो समाज आक्रान्त बन्दै गएको छ। विशेष गरेर महिलामाथि हुने हिंसाले अहिले धेरै चर्चा पाएको देखिन्छ। आखिर हिंसा भनेको हिंसा नै हो। त्यो माहिलामाथि होस् वा बालबालिकामाथि वा अरु कसैमाथि नै किन नगरिएको होस्। महिला माथि भएको हिंसालाई लिएर विभिन्न क्षेत्रबाट आन्दोलन भइरहेको छ। पीडितमाथि क्षतिपूर्र्ति पीडकलाई… पुरा पढौ

दण्डहीनता विरुद्धको सङ्र्घर्षमा सञ्चारकर्मीहरू

मुलुक यतिबेला सङ्र्घर्षमय भएको छ। जुन सशस्त्र द्वन्द्वका समयमा पत्रकारमाथि भएको अत्यन्त क्रुरतापूर्ण घटनामा संलग्नलाई कानुनी कारबाहीको मागसहित। सवाल पत्रकारको मात्र होइन, आम नागरिकको सुरक्षा र न्यायको हो। तर यतिबेला ढिलै भए पनि दैलेखका पत्रकार डेकेन्द्र थापाको हत्यामा संलग्नलाई प्रहरीले अनुसन्धानका लागि गिरफ्तार गरेको छ। राज्यले उक्त घटनाको कानुनी प्रक्रिया र अनुसन्धानलाई अगाडि नबढाउँनका लागि मातहतका न्यायिक निकायलाई निर्देशनात्मक आदेशसहित… पुरा पढौ

स्व. प्रा.डा. दुर्गाप्रसाद दवाडी र दामोदर कुण्डको यात्रा संस्मरण

स्व.प्रा.डा. दुर्गाप्रसाद दवाडीको जस्मस्थल कास्कीकोट गाविस कोटमुनि हो। उहाँ असल संस्कारयुक्त परिवारमा जन्मे हुर्केका व्यक्ति हुनुहुन्छ। उहाँका बाबुबाजे मावली सवै सुसभ्य र सु-संस्कृत भएकाले उहाँमा जागृत भएको शैक्षिक चेतना जन्मजात नै हो भन्दा अत्युक्ति नहोला। त्यस बेलाको शिक्षा आर्जन गर्ने थलो भनेको भारतको बनारस नै हो। उहाँ शिक्षा आर्जनको लागि बनारसतर्फ नै लाग्नुभएछ। बनारसको ‘अन्नपूर्णऋषिकुश ब्रह्मचार्य आश्रममा शिक्षा आर्जन गर्ने… पुरा पढौ

मानव समुदाय र नारी अस्मिता

मानिस विद्या, बुद्धि र विवेकको खानी हो। यिनै विशेष गुणहरूले गर्दा मानिस पशुको तहभन्दा धेरै माथि उठ्न सकेको छ। धेरै कुरा त मानिस र अन्य प्राणीका बीचमा मिल्दाजुल्दा नै देखिन्छन्। सबै प्राणीले बाँच्नका लागि खानेकुरा खानैपर्छ। न्रि्रा सबै प्राणीका लागि प्यारो हुन्छ। जन्मने र मर्ने क्रिया सम्पूर्ण प्राणीमा समान देखिन्छ। यी कुरा मानिस र पशुका बीच समान रूपले रहेका हुन्छन्।… पुरा पढौ

पद्मराज ढकालका गीत र कवितालाई कोट्टयाउँदा

गीत त्यो हो जसले पत्थरलाई पनि पगाल्छ र सङ्गीत त्यो हो जुन मनमस्तिष्कका पीडाहरूमा पनि शीतल मलम बन्ने गर्छ। हो, यो सम्पूर्ण विश्व नै गीत, सङ्गीत र कवितामय छ। झरी, बादल र बोट वृक्ष मिलेर एउटा लय उत्पन्न हुन्छ। आकाशबाट पृथ्वीका हरिया वृक्षका पातहरूमा पानी पर्दा जुन आवाज गुञ्जन्छ, त्यही देखे-सुनेर मानिसले ताली बजाउँदै नाच्न र गीत गाउन सिक्यो। झयाउँकिरीले… पुरा पढौ

डेकेन्द्र हत्या प्रकरण र कानुनी व्यवस्था

पत्रकार डेकेन्द्र थापालाई माओवादी कार्यकर्ताले ०६१ साउन १२ गते खानेपानी विवाद मिलाउन भन्दै बोलाएर अपहरण गरी ०६१ साउन २७ गते हत्या गरेका थिए। २०६५ भदौ १२ गते डेकेन्द्र पत्नी लक्ष्मीले बमबहादुर खड्का मुक्ति, केशव खड्का, लक्षीराम र्घर्ति, भक्तिराम लामिछाने, समेतका उपर किटानी जाहेरी दिएकी थिइन् तर प्रहरीबाट कुनै कारबाही नभएपछि उनले सुखेत पुनरावेदन अदालतमा रिट निवेदन दिइन् र सो अदालतबाट… पुरा पढौ

बैकको सुरक्षा र हेल्मेटको चोरी

एक मित्रले मोवाइलमा दुःख पोख्दै हुनुहुन्थ्यो ? उहाँको हेल्मेट एभरेष्ट बैंकको नयाँबजार शाखाबाट हराएछ । भएछ के भने कामको सिलसिलामा उहाँ त्यस शाखामा जाँदा गेटमा राखिएको हेल्मेट राख्ने दराजमा हेल्मेट छोडेकोमा आउँदा उहाँको नयाँ हेल्मेट लगेर सो ठाउँमा पुरानो थोत्रो हेल्मेट छोडिएको रहेछ । त्यस शाखाका हाकिमलाई गुनासो गर्दा हेल्मेटको जिम्मेवारी त्यो बैंकको होइन , हेल्मेटको सुरक्षा आफ्नै जोखिममा राख्नु पर्ने जवाफ… पुरा पढौ

सनातन धर्ममा आइपरेका चुनौतीहरु

धर्म भन्नाले इश्वरसम्बन्धी धारणा भन्ने बुझिन्छ। समय र परिस्थिति अनुसार इश्वर सम्बन्धी धारणामा मत भिन्नता भएकाले विश्वमा विभिन्न धर्मको जन्म हुन गयो। अहिले विश्वमा देखिएका प्रमुख धर्महरुमा सनातन धर्म वा हिन्दू धर्म, क्रिस्चियन धर्म, इस्लाम धर्म र बौद्ध धर्म प्रमुख छन्। सनातन धर्मबाहेक अन्य धर्मको उत्पति भएको ३ हजार वर्ष पनि भएको छैन, तर सनातन धर्मको इतिहास हेर्ने हो भने… पुरा पढौ