लेख

जोशी, सुनुवाइ समिति र जनविश्वास गुमाउँदै गरेको राज्यव्यवस्था

उखानको चरितार्थता : 'पिशाव पनि गरिसक्यो, दैलो पनि देख्यो’ मेची-महाकाली, गाउँ-शहर सबै ठाउँमा सुनिने नेपाली उखान हो यो। 'पिशाव’ शब्दको ठाउँमा ठेट गाउँले पदावली छ। यद्यपि, त्यो प्रचलित उखानको मौलिक शब्दमा पनि कुनै अश्लीलता छैन। बोधै,बोध छ। शिक्षै, शिक्षा छ। बुझ्ने र व्यवहारमा अवलम्बन गर्नेहो भने हित नै हित छ। तथापि, शिष्टतावश मैले 'पिशाव’ शब्दले प्रतिस्थापन गरेको हुँ। यसले पनि… पुरा पढौ

द्रष्टाका कलममा : स्रष्टा अलिमियाँ

पृष्ठभूमि विक्रम सम्वत् १९७५ फागुन १५ गतेका दिन आमा जहुरन मियाँ र बाबु दीन मोहम्मद मियाँका तेह्रौं सन्तानमध्येका कान्छा सन्तानका रूपमा अलि मियाँको जन्म हुन पुग्यो। १८ महिनाको उमेरमा आमा र तीन वर्षकै उमेरमा बाबाको निधनपछि टुहुरो बनेका मियाँ दाजु भाउजुको संरक्षणमा हुकेको पाइन्छ। उनले सानै उमेरमा दुःख कष्टका ठूला पहाड पार गर्नुपर्‍यो। बढ्दो उमेर, चढ्दो जवानीसँगै सुन्दर भविष्यका भारी… पुरा पढौ

राष्ट्रिय पहिचानको कल्पवृक्षःपीपल

वनस्पति खोज विशेष परिचय नेपाली वृहत शब्दकोषमा व्याख्या गरिएअनुसार पानका आकारको तर टुप्पाको भाग केही लामो हुने, डाँठ हुने, वरकै किसिममा गोल फल फल्ने, बोक्रा हुने र खोटो निस्कने एक जातको वृक्ष हो। यसलाई संस्कृतमा बोधीवृक्ष पनि भन्ने गरिएको छ। पीपलको उत्पतिको बारेमा विभिन्न तर्क र वहश छन। धेरैले हिन्दकुश क्षेत्र भनेका छन्। इन्दुस उपत्यकाको सभ्यता विस्तारको शहर मोहन्जेदारोलाई पनि… पुरा पढौ

नागरिक कर्तव्य र अधिकार

नागरिक शब्दको अर्थ नगरवासी भन्ने बुझिन्छ। यो शब्दको प्रादुर्भाव ल्याटिन भाषाको शब्द सिभिक्सबाट सिभिल (अग्रेजी शब्द) बनेको हो। नागरिक बिनाको देश हुँदैन। सामान्य रुपमा भन्दा हरेक व्यक्ति नागरिक हुन् तर सबैलाई यही परिभाषाभित्र राख्न सकिन्न किनकि साँचो अर्थमा भन्दा पुरानै अर्थलाई केलाउने हो भने नगरबासीको हैसियतले केही सहुलियत या सुविधा प्राप्त गरेको व्यक्ति नागरिक हो। आजभोलिको परिभाषा अनुसार राज्यको सदस्य… पुरा पढौ

संघीय शासन प्रणाली र प्रदेश सरकार

राजनीतिक अभ्यासको विश्व इतिहासमा संघीयताका विभिन्न मोडल र अवधारणहरु विकाशित भैरहेका छन। यसमध्ये संघीयताको पछिल्लो अभ्यास नेपालमा स्थापित संघीयतालाइ लिन सकिन्छ। अहिलेसम्म २८ मुलुकमा कार्यान्वयन भैरहेको संघीय शासन प्रणाली भन्दा नेपालको संघीय शासन प्रणालीको आफनै विशिष्ठता र मौलिकतामा आधारित प्रणालीका रुपमा विकशित हुदैछ। संविधानको मौलिक विशिष्ठता अनुरुप संघीयताको अभ्यास भइरह'दा प्रदेशको विषयमा केही भ्रमहरु सृजना गर्न खोजि'दै छ  र प्रदेश … पुरा पढौ

लोकतन्त्रको चीर हरण गर्दै ओली सरकार

वि.सं.२०७४ सालको संसदीय निर्वाचनमा प्रचण्ड बहुमत प्राप्त गरी पार्टीको स्थिति मजबुत बनेपछि तत्कालीन एमाले नेता केपी ओली आफू प्रधानमन्त्री बन्न निकै हतारिए। सम्पूर्ण मत गणना सम्पन्न नहुँदै र सांसद सदस्यको शपथ नखाँदै उनी प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त भए। प्रधानमन्त्री बन्नु अघि राष्ट्रिय सभा गठनको सर्न्दर्भमा जारी भएको अध्यादेश प्रकरणमा बहुमतीय पद्धति स्थापित गर्न आफ्नै पार्टीका नेतालाई मात्रै गुहारेनन् राष्ट्रपति पदको समेत दुरुपयोग… पुरा पढौ

सुविधा भोगी नेता र प्रशासक

नेता भनेका कुनै राजनीतिक दल वा जनसमुदायलाई असल बाटो देखाउने व्यक्ति हुन्, कुनै समाजमा नेतृत्व दिन सक्ने व्यक्ति, अगुवा नेता हो। राज्य, सङ्घ, संस्था कार्यालय आदिका माथिल्लो तहको प्रबन्धक, राज्यको शासन वा प्रबन्ध गर्ने व्यक्ति, शासन कर्ता, शासन गर्ने, शासन चलाउने व्यक्तिहरु प्रशासक हुन्। राज्यको शासन चलाउने अधिकार नेता र प्रशासकहरुमा नै निहित हुन्छ। यिनीहरु देशका शासक हुन् भने सर्वसाधारण… पुरा पढौ

रोकिएन असारे विकास

वि.सं. ०७४/०७५ आर्थिक वर्ष पनि सकियो। समृद्धिको लागि ल्याइएको ०७५/०७६ को बजेट कार्यान्वयन गर्ने दिन पनि शुभयो। आषाढे विकास रोकिएन, आषाढ महिनामा पूँजीगत खर्च वृद्धि भएको देखाउन कार्यालय प्रमुख प्राविधिक, लेखा अधिकृत, ठेकेदारहरू रातिसम्म कार्यालयमा व्यस्त रहे तर पनि सरकारी आँकडा अनुसार ७०% हाराहारी मात्र पूँजीगत खर्च भएको तथ्याड्ढ प्रस्तुत गरेका छन्। यहाँ ती गरिएका कामहस्तरीय छन् छैनन् , गुणस्तरका… पुरा पढौ

व्र्रतमा अल्झिएको महिला अधिकार

प्रत्येक महिला दिदी बहिनीहरुको दिनचर्या हेर्ने हो भने वर्ष भरि नै व्यस्त भएको देखिन्छ। अझ भनौ ३६५ दिन पनि कमी नै हो कि भने जस्तो पनि लाग्छ। गाउँघरका महिलाहरुको कुनै पनि बेला हात खालि भएको देखिँदैन। त्यसो त शहर भित्रको महिलाहपनि हर समय काममा नै व्यस्त भएको पाईन्छ। तर दुःखको कुरा के भने विहान देखि बेलुकासम्म गरेको कामको भने आजको… पुरा पढौ

चातुर्मास अर्थात् वर्षावास

वर्षाऋतु समग्र सृष्टिमा नवचेतनाको संवाहक हो। वर्षाले जीव जगत्मा उत्साहको सञ्चार गरिदिन्छ। नयाँ तर· नयाँ, उम·का साथ असारको एकादशीदेखि कात्तिकको एकादशीसम्म जैनसन्यासीहरूका साथै हिन्दूसन्यासीहरू चातुर्मास व्रत वस्दछन्। चातुर्मासको शाब्दिक अर्थ चार महिनाको समय हो। यसमा असार, साउन, भदौ र कात्तिक महिना समावेश हुन्छ। यसो त चातुर्मास एउटा काल प्रक्रिया हो। तर आषाढ पूणिर्माबाट शुरु भएको चातुर्मासले आफ्नो छुट्टै महत्व लिएको… पुरा पढौ