लेख

तीजको रहर आयो बरिलै

हामी सानो छँदा जनैपूणिर्मा आएपछि चार्डपर्व आएको अनुभूति हुन्थ्यो। हातभरि तागो -रक्षाबन्धन) लाउने रहर बालकालमा सायद सबैलाई हुन्छ होला । आफ्नो साथीको भन्दा आफ्नो नाडीको तागो धेरै हुँदा गर्व महसुस हुन्थ्यो। जनैपूणिर्मा पछि विस्तारै चार्डपर्व आउने क्रममा ती रक्षाबन्धन सबैलाई अलि बढी रमाइलो अनुभूति दिलाउँछ । यसैप्रकार मेरो सम्झनामा तीज छुट्टै रमाइलो चाडको रुपमा याद छ। हिजो तीज महिलाको र कृष्ण जन्माष्टमी… पुरा पढौ

मौलिकता हराउँदै तीज

नेपालमा दशौं शताब्दी पछि विभिन्न चाडबाड मनाउन थालिएको पाइन्छ।  खासगरी लिच्छवीकाल पछि हामीकहाँ   विभिन्न चार्डपर्वहरु मनाउन थालिएको हो।  यस्ता चाडबाडहरु हामीकहाँ प्रायः सबै महिनामा पर्दछन। बिना चाडको महिना पाउन मुश्किल छ। हामीकहाँ चलिआएका विभिन्न चार्डपर्वहरुमध्ये तीज पनि एउटा महत्वपूर्ण पर्व हो। आदिकालदेखि चल्दै आएको यो पर्व भाद्र शुक्ल द्वितीयादेखि पञ्चमीसम्म ४ दिन मनाइने प्रचलन थियो। अहिले भने यसरी ४ दिनमा… पुरा पढौ

तीज पर्व र हिजोआजको विकृति

राष्ट्रिय चाड पर्वहरुमध्ये तीज पर्वले महिलाहरुप्रति विशेष महत्व राख्दछ। परापूर्वकालदेखि चाहे राणा शासनहोस् या पंचायती शासनहोस् महिलाहरुले स्वतन्त्र रुपमा निर्भिक भएर मनका कथा व्यथा तथा घरपरिवार गाउँ समाज राष्ट्रमा भएका घटना, दुर्घटना, भ्रष्टाचार, हत्या, हिंसा जस्ता अपराधहरुलाई तीजको गीतका माध्यमबाट दुर्इदशक अघिसम्म नेपालका चौतारी,चौर, पाटी, पौवा तथा पानी पधेँरा र मेलापात, वनपाखाहरुमा तीजका बेला एक्लै दुक्लै अथवा महिलाहरु जम्मा भएर… पुरा पढौ

जिब्रोबाटै रोगको पहिचान

शरीरका केही अङ्गहरुले शारीरिक पहिचान दिएका हुन्छन्। कुनै पनि व्यक्ति कत्तिको स्वस्थ छ भन्ने कुरा अङ्गको आधारमा भन्न सकिन्छ। पहिले पहिलेका मानिसहरुले जिब्रो, नाडी, नङ र कपाल हेरेर रोग पत्ता लगाउथंे र उपचार गर्दथे। अहिले पनि यो प्रचलन पूर्णतः हराइ सकेको छैन। रोग पत्ता लगाउन पहिले अनिवार्य रुपमा जिब्रो हेर्ने गरिन्थ्यो। त्यतिखेर स्कूल, विश्वविद्यालय नै थिएनन्। गाउँघरमा परम्परागत धामी, झाँक्री… पुरा पढौ

तीज पर्व र यसमा देखिएका विकृतिहरु

हिजो आज हाम्रो वातावरण तीजमय बनेको छ। रातो सारीमा सजिएका महिलाहरु विभिन्न समूह समाज, आफन्त, साथीभाई, दिदी वहिनी, पेशागत संघ संस्था, संगठनहरुमा जम्मा भई तीज मनाउनमा व्यस्त छन। यो पर्वको सामाजिक, धार्मिक , पौराणिक, सांस्कृतिक महत्व हुनुको साथै विशेषत महिलाहरुको मात्र चाड भएकोले पनि यस्को विशेष स्थान र महत्व छ। हरितालीका तीज वारे हिन्दु धर्म ग्रन्थ र पौराणिक कथामा उल्लेख… पुरा पढौ

युवाकवि मोतीराम भट्ट एक चिनारी

नेपाली साहित्यका मोती मानिने युवाकवि मोतीराम भट्टको जन्म वि.सं. १९२३ भदौ ५गते कृष्णऔंसीका दिन काठमाडौंको भोसिको टोलमा भएको थियो। उनको पिताको नाम दयाराम भट्ट र माताको नाम रिपुमर्दिनी देवी हो। छः वर्षको उमेरमा नै उनी आमासँग काशीको बनारसमा गएर पढ्ने अवसर पाएका थिए। उनी आठ वर्ष पुग्दा काशीमा नै उनको व्रतबन्ध भयो। व्रतबन्ध भएपछि पनि उनी उतै बसेर संस्कृत र… पुरा पढौ

महानगरपालिका र हामी बासिन्दा

पोखराको मुख्य बजार क्षेत्रमा किनमेल वा घुम्न जाँदा फुटपाथमा हिँड्न पाउनु भएन भने तपाईलाई कस्तो महसुस हुन्छ ? फुटपाथबाट हिँड्न पाउने क्षेत्रमा गइरहनु भएको छ तर  छाडा गाई गोरु संग जम्काभेट हुँदा तपाईलाई कस्तो लाग्छ - त्यसमाथि गाईगोरु भैंसीहरुले गोव्य्राउदै जाँदा के हालत हुन्छ ? युवाहरुले चढ्ने महङगो तर अत्यधिक आवाज निकाल्ने मोटरसाइकलको अत्यधिक गतिमा गुडाउँदा तपाईलाई रमाइलो लाग्छ कि… पुरा पढौ

नेपाल-चीन सम्बन्ध : घटनामा आधारित टिप्पणी

विषय प्रसंग : नेपालको निकट छिमेकी भएको नाताले पनि चीनसँगको हाम्रो सम्बन्धको विषय त्यसै पनि चर्चामा आइरहन्छ । नेपाल-चीन सम्बन्धमा अहिले चर्चा गर्नभने मुख्यत : तीन कारणले अभ्रि्रेरित गरेको हो । एउटा रहेको छ, चीन र भुटानको सिमाना जोडिएको डोकलाम पठारमा चीन र भारतबीचको द्वन्द्व । अको दुर्इ हप्ता अगाडि बेइजिङस्थित नेपाली राजदूतावासले आयोजना गरेको नेपाल-चीन सम्बन्धका आयामहरु विषय रहेको विचार गोष्ठीमा चीनका… पुरा पढौ

नेपाली र अन्य भाषाहरुको समन्वय र एकता

नेपाली भाषा र अन्य भाषा, खास गरी नेपालका आदिवासीका मातृभाषाहरुलाई संरक्षण र सर्ंवर्धन गर्न भाषा आयोगको गठन भएको छ। नेपाली भाषा र आदिवासीका मातृभाषाको संरक्षण र सर्ंवर्धन गर्न अर्थात् विकास गर्नका लागि बाधाहरु के के हुन् ? त्यसलाई पहिले नै पहिचान गर्नुपर्छ। यद्यपि भाषा आयोगले नेपाली भाषालाई जोगाउन सबै मातृभाषाको संरक्षण र विकासको आवश्यकता छ भनेर मूल्यमान्यता राखेको भए तापनि… पुरा पढौ

धर्म र विज्ञानमा योग

योगका प्रवतक भगवान् कृष्ण हुन्। कृष्णले सूर्य, सूर्यले वैवश्वत मनु र मनुले आफ्ना पुत्र राजा इक्ष्वाकुलाई सिकाएका थिए। यसपछि परम्पराबाट राजषिर्हरुले जाने। राजषिर्बाट पृथ्वीलोकमा लुप्त भएको ज्ञान फैलिएको हो। गीतामा कृष्णले अर्जुनलाई योगको बारे बताएका छन्। योगले सामाजिक अनुशासन, आत्म अनुशासन, शारीरिक स्थिति, श्वासप्रश्वासद्वारा शक्ति बृद्धि, इन्द्रिय नियन्त्रण, एकाग्रता, सचेतना र परमानन्द अवस्थामा पुर्‍याउँछ। जसले नियमतः योग गर्दछ, ऊ योगी… पुरा पढौ